Fot.pl.fotolia.com
Badanie cytologiczne, znane wśród szerszej rzeszy jako "cytologia", to badanie przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy, polega na pobraniu wymazu z szyjki macicy i ocenie czy złuszczające się komórki są prawidłowe czy patologiczne.
Specjalista cytolog obserwuje pobrane komórki w dużym powiększeniu, sprawdzając jakiej są wielkości, jaką mają budowę, czy mają odpowiedni kształt. Najczęściej
w wymazach oprócz komórek nabłonkowych z tarczy i kanału szyjki macicy (czasami nawet z jamy macicy) pojawiają się także komórki nienabłonkowe, to właśnie te komórki będące tłem rozmazów, dostarczają informacji czy mamy do czynienia ze stanem patologicznym.
Badanie cytologiczne pojawiło się w latach 40 - tych XX wieku wówczas odsetek kobiet umierających z powodu raka szyjki macicy zmalał o 70 %. Obecnie tzw. "cytologia" jest badaniem rutynowym i niezwykle istotnym gdyż pozwala wykryć komórki nowotworowe we wczesnym stadium.
Na badanie można zgłaszać się między 4 dniem po miesiączce i 4 dniem poprzedzającym kolejną, najlepiej jednak badanie wykonywać w połowie cyklu.
W przeddzień nie należy współżyć, zaś dwa - trzy dni przed badaniem nie powinno się przeprowadzać irygacji, ani stosować środków dopochwowych.
Badanie nie jest bolesne, ginekolog pobiera materiał do badania specjalną szczoteczką, po wprowadzeniu wziernika do pochwy. Zawsze badana jest wydzielina z dwóch miejsc - tarczy szyjki macicy i kanału szyjki, każda z próbek nanoszona jest na osobne szkiełko i utrwalana specjalnym odczynnikiem.
Interpretacja wyników następuje najczęściej w oparciu o klasyfikację Papanicolau.
I Grupa - w rozmazie stwierdza się prawidłowe komórki i pojedyncze komórki zapalne;
II Grupa - najczęstsza u kobiet aktywnych seksualnie, oprócz prawidłowych komórek występują liczne komórki zapalne, komórki nabłonkowe wykazujące cechy zwyrodnieniowe i komórki pochodzące z procesów regeneracyjnych. Nie stwierdza się komórek charakterystycznych dla stanu przedrakowego, najczęściej przeprowadzane jest leczenie przeciwzapalne;
III Grupa - w rozmazie widoczne są komórki dysplastyczne, czyli takie, z których może się rozwinąć nowotwór. Szybko podjęte leczenie pozwala na uniknięcie choroby nowotworowej, natomiast brak leczenia może skutkować rakiem szyjki macicy;
IV Grupa - w materiale pojawiają się komórki nabłonka szyjki macicy mające cechy raka płasko nabłonkowego przedinwazyjnego (komórki dysplastyczne przekształciły się w komórki rakowe);
V Grupa - stwierdza się komórki świadczące o istnieniu raka płasko nabłonkowego naciekającego szyjki macicy lub innego raka złośliwego w obrębie szyjki czy trzonu macicy. Ten stan jest bardzo poważny, ale podjęte leczenie daje jeszcze szansę na wyleczenie. Zaniechanie prowadzi do coraz poważniejszego stanu i przerzutów na inne narządy.
Obok szeroko stosowanej klasyfikacji Papanicolau, jest używany, zaproponowany przez Narodowy Instytut Onkologii USA w Betesda, tzw. system Bethesda.
System Bethesda zaleca przy podawaniu wyniku badania określenie czy rozmaz zawierał odpowiedni materiał do oceny, chodzi tu o ilość materiału i zawartość
w materiale komórek pobranych z kanału szyjki macicy, gdyż tam rozwija się 70% nowotworów szyjki macicy.
Ponadto wynik w systemie Bethseda zawiera stwierdzenie czy obraz cytologiczny jest prawidłowy, a także precyzyjny opis stwierdzanych zmian tj. rodzaju zakażenia, zmian regeneracyjnych, obecności nieprawidłowych komórek nabłonkowych, komórek innych nowotworów jak również ocenę stanu hormonalnego pacjentki.
Kobieta pierwsze badanie cytologiczne powinna wykonać ok. 25 roku życia
W przypadku wczesnego rozpoczęcia współżycia pierwszą cytologię należy wykonać nie później niż 3 lata po inicjacji seksualnej.
Prawidłowe wyniki badania cytologicznego oraz brak czynników ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy pozwalają na przeprowadzanie cytologicznych badań przesiewowych co 3 lata, natomiast kobiety znajdujące się w grupie ryzyka tj. chore na AIDS, nosicielki wirusa HPV - brodawczaka ludzkiego, muszą wykonywać badanie nie rzadziej niż co 12 miesięcy.
W przypadku kobiet które ukończyły 70 lat i co najmniej trzy ostatnie wyniki badań cytologicznych w ciągu 10 lat miały prawidłowe, nie muszą poddawać się badaniu.
